---

Hvað er þorramatur?

Áður en ísskápurinn kom til sögunnar urðu forfeður okkar að geyma mat á annan hátt en í kæli.

Nú á dögum köllum við mat sem verkaður er með gömlum matvinnsluaðferðum þorramat því við neytum hans einkum á þorranum. Þá eru haldin þorrablót jafnt í bæjum sem sveitum.

Það eru samt ekki nema um 50 ár síðan að við hófum þorramatinn til vegs og virðingar á ný.

Þorramaturinn hefur verið súrsaður, reyktur, kæstur eða þurrkaður.

Hér eru nokkur dæmi um vinsælan þorramat.

Hákarl

Hákarlinn er fyrst kasaður eða kæstur. Þegar matur er kæstur þá er hann látinn gerjast og byrja að rotna. Með þessu fæst fram sterkt bragð sem sumt fólk er sólgið í. Skatan sem margir borða á Þorláksmessu er kæst og henni fylgir sterk lykt. Nú á tímum er hákarlinum staflað í plastkör þar sem hann gerjast. Hákarlinn er síðan hengdur upp í hjall og látið lofta um hann.

Margir eru smeykir við að bragða á hákarli því af honum er sterk og að sumra mati vond lykt. Flestum finnst hákarl í fyrstu vera mjög vondur en eftir nokkra bita bragðast hann sem sælgæti. Þetta er einkennilegt.

Reyndar er til fólk sem fellir sig aldrei við hákarlinn, finnst hann hreinlega ógeðslegur.

Svið

Flestir hafa prófað að borða svið. Hausar kindanna eru sviðnir þ.e. allt hár er brennt af þeim. Þeir eru síðan þvegnir og soðnir.

Sviðasultan er gerð á þann hátt að soðið kjötið er skafið af beinunum, sett í form og pressað. Hlaup er sett í formið og síðan er þetta látið kólna.

Hrútspungar

Hrútspungar eru í raun rangnefni því í dag snæða menn einungis eistun. Í gamla daga voru þau hins vegar geymd í pungunum sem höfðu verið rakaðir, sviðnir eða skafnir. Oft var einhverju feitmeti troðið ofan í punginn því eistun eru fitusnauð. Síðan var saumað fyrir og pungarnir soðnir, sett á þá farg, súrsaðir og skornir í sneiðar. Mynstrið er hringlaga og voru þeir oft kallaðir gleraugnapylsur.

 

Bringukollar

Bringur kindanna eru nú til dags hlutaðar í tvennt, soðnar og settar í mysu.

 

 

 

 

 

Lundabaggar

Í hefðbundnum lundaböggum er lundunum innan úr hryggjum kindanna vafið inn í hreinsaða ristla og þindin saumuð utan um. Þetta var soðið, farg sett á og sett í súr. Í dag eru síðurnar af kindinni notaðar í baggana og þeir því feitari fyrir vikið.

 

 

 

 

 

 

Hangikjöt

Allir þekkja hangikjöt. Hangikjötið er borðað allt árið um kring en þó einkum á jólunum.

Hangikjötið er verkað á þann hátt að fyrst er útbúinn saltpækill sem kjötið er látið liggja í. Að því loknu er kjötið reykt í reykhúsi. Það er hengt upp og reykur af hrossataði, birki og ýmsu öðru er látið leika um kjötið.

 

Lifrarpylsa

Lifrarpylsa er að mestu búin til úr kindalifur og rúgmjöli. Söxuðum mör skepnunnar er blandað út í. Þessi grautur er svo settur í keppi, sem sniðnir hafa verið úr vömb kindarinnar, og soðinn. Lifrarpylsa er oftast nú á dögum snædd soðin en stundum er hún sett í súr eins og hún var geymd í gamla daga.

 

 

 

 

Blóðmör

Blóðmörinn er gerður úr kindablóði og mjöli og mör settur út í eins og nafnið bendir til. Grauturinn er svo settur í keppi eins og lifrarpylsan saumað fyrir og hann svo soðinn. Í gamla daga var blóðmörinn settur í súr til geymslu en þannig er hann enn í dag algengur í þorramat. Hann er líka snæddur nýr eða steiktur á pönnu.

 

Magáll

Kviðvöðvar kindarinnar eru soðnir í stutta stund og síðan settir undir farg og pressaðir. Því næst er vöðvunum komið fyrir í grisju og þeir hengdir upp og reyktir í reykhúsi.

                                                                                    Að hluta til byggt á umfjöllun Fréttablaðsins 21. jan.05

 

Hvernig var maturinn geymdur í gamla daga? Lestu um það hér.